Μια καθαρή και πρακτική ματιά για όσους δραστηριοποιούνται στην Κοινωνική Οικονομία, από την Ένωση Φορέων Κ.ΑΛ.Ο. Κρήτης
Ο Αναπτυξιακός Νόμος 5203/2025 αποτελεί μια από τις πιο ουσιαστικές κινήσεις της Πολιτείας προς την αναγνώριση της Κοινωνικής Οικονομίας. Για πρώτη φορά, η κοινωνική επιχειρηματικότητα αποκτά το δικό της ξεχωριστό καθεστώς: το «Καθεστώς κοινωνικής επιχειρηματικότητας και χειροτεχνίας». Αυτό από μόνο του σηματοδοτεί μια νέα εποχή, όπου οι ΚοινΣΕπ, οι συνεταιρισμοί εργαζομένων και οι φορείς Κ.ΑΛ.Ο. δεν αντιμετωπίζονται πλέον ως ειδική περίπτωση μέσα σε άλλα προγράμματα, αλλά ως αυτόνομος πυλώνας αναπτυξιακής πολιτικής.
Η βασική αλλαγή που φέρνει ο νέος νόμος είναι ο σαφής προσανατολισμός της χώρας σε ένα μοντέλο ανάπτυξης που συνδυάζει βιωσιμότητα, κοινωνική συνοχή και παραγωγικό μετασχηματισμό. Με στόχο τη μείωση ανισοτήτων, την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος και τον εκσυγχρονισμό της οικονομίας, η Κοινωνική Οικονομία τοποθετείται, για πρώτη φορά, στην «πρώτη γραμμή» των διαθέσιμων αναπτυξιακών εργαλείων.
Ένα από τα μεγαλύτερα οφέλη των κοινωνικών επιχειρήσεων αφορά το ελάχιστο ύψος επενδυτικών σχεδίων, το οποίο διαμορφώνεται στα 50.000 €. Αυτό αποτελεί σημαντική διευκόλυνση για μικρές συλλογικές πρωτοβουλίες, που μέχρι τώρα αδυνατούσαν να φτάσουν τα απαιτούμενα μεγέθη για ένταξη σε επιχορηγήσεις. Παράλληλα, η δυνατότητα χρηματοδότησης άυλων και λειτουργικών δαπανών –που συνδέονται με την εκκίνηση της δραστηριότητας– δίνει στα κοινωνικά εγχειρήματα το περιθώριο να επενδύσουν σε τεχνολογία, πιστοποιήσεις, branding, κατάρτιση και εξωστρέφεια· τομείς που συνήθως μένουν εκτός προγραμμάτων, αλλά καθορίζουν τη βιωσιμότητά τους.
Πέρα από αυτό, το νέο πλαίσιο προβλέπει ενισχύσεις όπως επιχορήγηση, επιδότηση μισθολογικού κόστους για νέες θέσεις εργασίας και δυνατότητα πρόσβασης σε δάνεια με εγγύηση της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας. Αυτές οι ρυθμίσεις είναι ιδιαίτερα σημαντικές, αφού η έλλειψη πρόσβασης σε χρηματοδότηση και εγγυήσεις αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια των ΚοινΣΕπ και των συνεταιρισμών εργαζομένων. Για πολλές κοινωνικές επιχειρήσεις, η κρατική εγγύηση είναι ο μόνος τρόπος να εξασφαλίσουν το αναγκαίο δάνειο.
Ωστόσο, παρά τα βήματα προόδου, αρκετές δυσκολίες παραμένουν. Οι κοινωνικές επιχειρήσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σχεδόν ανύπαρκτη πρόσβαση σε ιδιωτικά κεφάλαια και επενδυτές, κάτι που περιορίζει την ικανότητά τους να συμμετέχουν σε επενδυτικά σχήματα με ίδια συμμετοχή. Παράλληλα, η γραφειοκρατική πολυπλοκότητα και το κόστος συμβουλευτικών υπηρεσιών δημιουργούν επιπλέον εμπόδια για μικρές ομάδες που δεν διαθέτουν εξειδικευμένο προσωπικό. Οι μη επιλέξιμες δαπάνες, παρότι μειώνονται, εξακολουθούν να αποκλείουν κρίσιμες καθημερινές λειτουργίες μιας επιχείρησης, ενώ το ισχύον ασφαλιστικό και φορολογικό πλαίσιο παραμένει ανεπαρκές για την πραγματικότητα της Κοινωνικής Οικονομίας.
Αν ο νόμος θέλει πράγματι να πιάσει τόπο, απαιτούνται βελτιώσεις σε τρία επίπεδα:
Πρώτον, στο φορολογικό πεδίο, χρειάζεται πιο φιλική μεταχείριση για τις ΚοινΣΕπ και τους συνεταιρισμούς εργαζομένων, με μείωση φόρων στα πρώτα χρόνια λειτουργίας και προσαρμογή του καθεστώτος αμοιβών μελών. Δεύτερον, στο ασφαλιστικό, οφείλουν να υιοθετηθούν ειδικά πακέτα εισφορών και ρυθμίσεις για μερική απασχόληση και για εργαζόμενους από ευάλωτες ομάδες. Τρίτον, απαιτείται η θεσμοθέτηση μικρο-επενδύσεων κάτω των 50.000 €, καθώς και η δημιουργία ειδικού εγγυοδοτικού ταμείου αποκλειστικά για κοινωνικές επιχειρήσεις, ώστε να καλυφθεί το δομικό κενό χρηματοδότησης που αντιμετωπίζει ο κλάδος.
Παρά τις δυσκολίες, υπάρχουν συγκεκριμένοι τομείς στους οποίους οι κοινωνικές επιχειρήσεις μπορούν να αξιοποιήσουν στο έπακρο το νέο καθεστώς. Η πράσινη και κυκλική οικονομία αποτελεί ίσως την πιο ώριμη ευκαιρία, καθώς συνδέεται άμεσα με τις επιλέξιμες δαπάνες και τις προτεραιότητες του νόμου. Το ίδιο ισχύει για κοινωνικές δομές φροντίδας, για συλλογικά εργαστήρια και μονάδες μεταποίησης στον αγροδιατροφικό τομέα, για ψηφιακές υπηρεσίες κοινωνικής καινοτομίας και για δραστηριότητες πολιτισμού και εναλλακτικού τουρισμού. Στο νέο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πραγματικοτητας, η κοινωνική κατοικία μέσω κοινωνικών συνεταιρισμών στέγασης, η ενεργειακή αυτάρκεια μέσω ενεργειακών συνεταιρισμών τοπικής εμβέλειας και αυτοκατανάλωσης για την ύπαιθρο αλλά και οι πρωτοβουλίες κοινωνικών επιχειρήσεων με στόχο την επισιτιστική επάρκεια και την πολιτική προστασία, δεν μπορούν να παραγνωρίζονται από το εθνικό μας κράτος μέλος. Πρόκειται για επιχειρηματικά σχέδια που ταιριάζουν με το DNA της Κοινωνικής Οικονομίας και μπορούν να αποδώσουν με τις σωστές ενισχύσεις.
Στην Κρήτη ειδικότερα, οι ευκαιρίες είναι ακόμα μεγαλύτερες. Η ισχυρή παράδοση συνεργατικών πρωτοβουλιών, ο δυναμικός αγροδιατροφικός τομέας, η χειροτεχνική παράδοση, ο πολιτισμός και η ανάγκη για κοινωνικές υπηρεσίες δημιουργούν ένα γόνιμο έδαφος για να αξιοποιηθεί ο νέος νόμος σε τοπικό επίπεδο. Οι κοινωνικές επιχειρήσεις του νησιού μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, εφόσον το θεσμικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο συνεχίσει να εξελίσσεται με ρυθμούς που ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες.
Ο Ν. 5203/2025 δεν λύνει όλα τα προβλήματα της Κοινωνικής Οικονομίας, όμως ανοίγει έναν δρόμο που μέχρι τώρα δεν υπήρχε. Ξεκαθαρίζει τον ρόλο των κοινωνικών επιχειρήσεων στην αναπτυξιακή στρατηγική της χώρας και δίνει, επιτέλους, τα πρώτα σοβαρά εργαλεία για να στηθούν και να αναπτυχθούν βιώσιμα εγχειρήματα. Το ζητούμενο από εδώ και πέρα είναι να συμπληρωθεί με στοχευμένες φορολογικές, ασφαλιστικές και χρηματοδοτικές παρεμβάσεις, ώστε οι κοινωνικές επιχειρήσεις να περάσουν από την επιβίωση στην πραγματική ανάπτυξη.
Με σωστές προσαρμογές, ο νέος νόμος μπορεί να αποτελέσει το βασικότερο βήμα των τελευταίων ετών για την ώριμη και σταθερή εξέλιξη της Κοινωνικής Οικονομίας στην Ελλάδα.
Ο Αναπτυξιακός Νόμος 5203/2025: